Benteng Panungtungan di Jagaraga
Dina hiji isuk anu tenang taun 1849, angin laut Bali ngahiliwir lemes ngaliwatan pagunungan Buleleng. Panonpoé kakara medal, sinarna nembus di antara daun-daun jeung nyorotkeun témbok batu Benteng Jagaraga. Langit kacida cerahna, tapi di balik éndahna éta, kaayaan di jero benteng pinuh ku ketegangan. Para prajurit Bali sibuk nyiapkeun diri, rupa-rupa maranéhna pinuh ku tetekad bari aya kahariwang. Maranéhna terang yén bisa jadi ieu bakal jadi poé terakhir keur loba di antara maranéhna. Patih I Gusti Ketut Jelantik nangtung di luhur benteng, ngawas kapal-kapal perang Walanda anu mimiti katempo di kajauhan. Anjeunna hiji pamingpin anu kasohor ku kawani jeung kasatiaanana kana tanah air. Awakna téh kénéh tegap najan yuswa tos teu ngora deui, pandangan matana seukeut, ngagambarkeun kayakinan anu jero. Di gigirna, nangtung I Gusti Ngurah Made Karangasem, Raja Buleleng. Raja anu dihormat ku rahayatna téh katingali keur maliré, rarayna tegang tapi pinuh ku wibawa. Leungeun sang Raja dilipet d...